Chuyên gia "hiến kế" giúp các xã ngoại thành Hà Nội gỡ "điểm nóng" ô nhiễm, phát triển nông nghiệp tuần hoàn

Tại Hội nghị "Giải pháp môi trường và phát triển nông nghiệp tuần hoàn tại Hà Nội" do Học viện Nông nghiệp Việt Nam phối hợp với UBND xã Ứng Thiên (Hà Nội) tổ chức ngày 10/3, nhiều chuyên gia, nhà khoa học đã "hiến kế" các giải pháp để Hà Nội giải bài toán ô nhiễm môi trường nông thôn, đánh thức tiềm năng nông nghiệp tuần hoàn, gắn với du lịch sinh thái.

Giải bài toán môi trường nông nghiệp - nông thôn ngoại thành Hà Nội

Với quy mô dân số khoảng 54.000 người, mật độ dân số trên 1.400 người/km2, Ứng Thiên (được sắp xếp từ các Hoa Viên, Trường Thịnh, Quảng Phú Cầu và Liên Bạt của huyện Ứng Hòa trước đây) là một trong những xã có mật độ dân cư khá cao trong khu vực ngoại thành Hà Nội. Những năm gần đây, kinh tế của xã có bước phát triển mạnh mẽ, từng bước chuyển dịch theo hướng tăng tỷ trọng công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp và dịch vụ, trong khi nông nghiệp vẫn giữ vị trí quan trọng. Trên địa bàn xã hiện có 13 làng nghề truyền thống, hoạt động trong các lĩnh vực: sản xuất tăm hương và hương, mây tre đan, sản xuất bún, nghề rèn,...

Tại hội nghị, ông Nguyễn Anh Tuấn, Phó Chủ tịch UBND xã Ứng Thiên cho biết, các làng nghề góp phần tạo việc làm, thu nhập cho người dân, tạo nên bản sắc văn hóa đặc trưng của địa phương nhưng cũng đặt chính quyền và người dân trong xã trước những áp lực về mặt môi trường, nhiều làng nghề đã trở thành "điểm nóng" về ô nhiễm.

GS.TS Nguyễn Thị Lan, Giám đốc Học viện Nông nghiệp Việt Nam khẳng định, Học viện Nông nghiệp Việt Nam sẽ phối hợp với các xã ngoại thành Hà Nội phát triển các mô hình nông nghiệp tuần hoàn, nông nghiệp công nghệ cao.

"Mỗi ngày trên địa bàn xã phát sinh 32,4 tấn chất thải rắn sinh hoạt; 5.400m3 nước thải sinh hoạt. Dù tỷ lệ thu gom rác đạt 100% tuy nhiên rác thải chưa được phân loại tại nguồn, chủ yếu được xử lý bằng phương pháp chôn lấp, nước thải sinh hoạt chưa có hệ thống xử lý tập trung", ông Tuấn nêu một thực tế.

Đối với sản xuất nông nghiệp, ông Tuấn thông tin, mỗi năm, xã Ứng Thiên phát sinh khoảng 26.745 tấn phụ phẩm nông nghiệp, chủ yếu là rơm rạ. Tuy nhiên, tỷ lệ tận dụng nguồn phụ phẩm này còn thấp, nhiều nơi vẫn xử lý bằng cách đốt ngoài đồng, gây ô nhiễm không khí và gia tăng phát thải khí nhà kính. Trong khi đó, lĩnh lực chăn nuôi thải ra khoảng 93,4 tấn chất thải rắn, 512,8m3 nước thải mỗi ngày.

"Chúng tôi nhận thấy, phát triển nông nghiệp xanh và nông nghiệp tuần hoàn là hướng đi tất yếu để giảm thiểu ô nhiễm môi trường và sử dụng hiệu quả các nguồn tài nguyên. Do vậy, chúng tôi mong nhận được sự quan tâm, đầu tư về hạ tầng môi trường nông thôn; các nhà khoa học, đặc biệt là Học viện Nông nghiệp Việt Nam tiếp tục hỗ trợ, chuyển giao các mô hình nông nghiệp tuần hoàn và công nghệ xử lý chất thải nông nghiệp", ông Tuấn nói.

Ông Nguyễn Anh Tuấn, Phó Chủ tịch UBND xã Ứng Thiên nêu các thách thức về môi trường của địa phương.

Ông Nguyễn Chí Viễn, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Ứng Thiên nhấn mạnh: "Bảo vệ môi trường và phát triển nông nghiệp theo hướng tuần hoàn, bền vững là một trong những nhiệm vụ quan trọng trong phát triển kinh tế – xã hội của địa phương. Thời gian qua, địa phương đã từng bước triển khai một số giải pháp như: đẩy mạnh tuyên truyền nâng cao nhận thức của người dân về bảo vệ môi trường; khuyến khích xử lý phụ phẩm nông nghiệp để sản xuất phân hữu cơ; từng bước ứng dụng tiến bộ khoa học – kỹ thuật trong chăn nuôi và trồng trọt; phát triển các mô hình sản xuất theo hướng an toàn, thân thiện với môi trường".

TS.Nguyễn Xuân Cường, nguyên Uỷ viên Trung ương Đảng, nguyên Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và PTNT (nay là Bộ Nông nghiệp và Môi trường), cố vấn cao cấp của Học viện Nông nghiệp Việt Nam cũng khẳng định: Giải bài toán môi trường gắn với tăng trưởng xanh, phát triển các mô hình nông nghiệp tuần hoàn, nông nghiệp phát thải thấp là một hướng đi mang tính tất yếu không chỉ của Hà Nội mà còn của các địa phương khác để góp phần thực hiện các mục tiêu Việt Nam đã cam kết với cộng đồng quốc tế.

TS.Nguyễn Xuân Cường, nguyên Uỷ viên Trung ương Đảng, nguyên Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và PTNT (nay là Bộ Nông nghiệp và Môi trường) khẳng định tính tất yếu của phát triển nông nghiệp xanh, nông nghiệp tuần hoàn.

Hà Nội phát triển nông nghiệp xanh gắn với du lịch sinh thái

Đó là một trong những ưu tiên phát triển của các vùng ngoại thành Hà Nội để khai thác tốt các tiềm năng, lợi thế, giá trị lịch sử văn hóa.

Theo ông Tạ Văn Tường, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường TP.Hà Nội, tổng diện tích gieo trồng của thành phố đạt 228.000ha; về chăn nuôi, đàn trâu ước 29.000 con, đàn bò 130.240 con, đàn lợn gần 1,5 triệu con, đàn gia cầm ước đạt 40 triệu con. Hà Nội dẫn đầu cả nước về các sản phẩm OCOP với 3.317 sản phẩm, trong đó có 6 sản phẩm 5 sao, 22 sản phẩm tiềm năng 5 sao, 1.571 sản phẩm 4 sao và 1.718 sản phẩm 3 sao. Thành phố cũng có 1.350 làng nghề, 337 làng nghề truyền thống được công nhận.

"Để khai thác tốt các tiềm năng, lợi thế này, Hà Nội tập trung phát triển nông nghiệp hữu cơ, tuần hoàn và ứng dụng công nghệ sinh học; phát triển vùng sản xuất nông nghiệp tập trung; thúc đẩy các mô hình nông nghiệp trải nghiệm, nông nghiệp sinh thái, farmstay, city farm, công viên nông nghiệp đô thị nhằm tạo không gian xanh. Kết hợp phát triển nông nghiệp với bảo tồn, khai thác giá trị văn hóa – lịch sử – làng nghề truyền thống, tổ chức các hoạt động du lịch nông thôn, lễ hội gắn với nông sản đặc sản của Hà Nội, qua đó nâng tầm thương hiệu nông nghiệp Thủ đô", ông Tường nói.

Trước những câu hỏi của người dân, hợp tác xã vùng ngoại thành Hà Nội về bài toán ô nhiễm môi trường nông nghiệp, nông thôn, các chuyên gia của Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã khuyến nghị một số giải pháp dễ áp dụng với chi phí thấp nhưng mang lại hiệu quả cao.

Người dân, hợp tác xã đặt câu hỏi tại Hội nghị: "Giải pháp môi trường và phát triển nông nghiệp ngoại thành Hà Nội" do Học viện Nông nghiệp Việt Nam phối hợp với UBND xã Ứng Thiên (Hà Nội) tổ chức ngày 10/3.

PGS.TS. Cao Trường Sơn, Khoa Tài nguyên và Môi trường, Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã giới thiệu các mô hình sử dụng phụ phẩm nông nghiệp làm thức ăn gia súc, làm nấm, làm viên nén, làm nhiên liệu sinh học, nuôi trùn quế, ruồi lính đen,... hay mô hình chăn nuôi ít phát thải nếu sử dụng đệm lót sinh học; việc phân loại rác tại nguồn cũng góp phần giúp người dân thu gom các nguồn rác hữu cơ, ngâm ủ với chế phẩm sinh học để trở thành phân bón.

PGS.TS Nguyễn Thị Minh Hiền, Trưởng khoa Kinh tế và Quản lý, Học viện Nông nghiệp Việt Nam giới thiệu đến bà con nông dân, các hợp tác xã những mô hình nông nghiệp tuần hoàn dễ áp dụng như: Mô hình lúa- cá, lúa-vịt, lúa-rươi, tạo nên một chu trình khép kín: Cá, vịt ăn sâu bệnh trong ruộng; phân cá, phân vịt lại là dinh dưỡng cho đất, phân bón cho lúa; lúa tạo môi trường cho cá, vịt phát triển. Mô hình trồng nấm từ phụ phẩm nông nghiệp mang lại hiệu quả kinh tế khá cao,... "Các mô hình nông nghiệp tuần hoàn góp phần bảo vệ môi trường, giảm áp lực tài nguyên, tiết kiệm nước, cải tạo đất, giảm sử dung hóa chất và phân bón hóa học", PGS.TS Nguyễn Thị Minh Hiền nhấn mạnh.

Cũng theo PGS.TS Nguyễn Thị Minh Hiền, thời gian qua, Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã phối hợp với các địa phương triển khai các mô hình nông nghiệp tuần hoàn trong chăn nuôi lợn ở Bắc Ninh; mô hình thu gom và xử lý chất thải chăn nuôi và phụ phẩm đồng ruộng tại HTX Bavifa, Hà Nội; mô hình thu gom xử lý phụ phẩm trong nông nghiệp và rác thải sinh hoạt tại chỗ hướng tới nông nghiệp tuần hoàn cho nhóm hộ thuộc HTX Nam Cường, Ninh Bình...

Kết luận Hội nghị, GS.TS Nguyễn Thị Lan, Giám đốc Học viện Nông nghiệp Việt Nam nhấn mạnh: Nông nghiệp ngoại thành Hà Nội không chỉ cung cấp lương thực, thực phẩm cho Thủ đô mà còn là vành đai sinh thái quan trọng, góp phần bảo vệ môi trường và gìn giữ không gian văn hóa làng quê.

Nông nghiệp tuần hoàn là xu hướng tất yếu của nông nghiệp hiện đại, trong đó phụ phẩm nông nghiệp được tái sử dụng để hình thành các chu trình sản xuất hiệu quả và bền vững hơn.

Khoa học và công nghệ giữ vai trò then chốt trong quá trình chuyển đổi này, với nhiều giải pháp như xử lý phụ phẩm nông nghiệp, sản xuất phân hữu cơ và các mô hình sản xuất tuần hoàn.

"Để các mô hình này đi vào thực tiễn và có thể nhân rộng, cần có sự liên kết chặt chẽ giữa nhà khoa học, chính quyền địa phương, doanh nghiệp, hợp tác xã và người nông dân. Với vai trò là cơ sở đào tạo và nghiên cứu trong lĩnh vực nông nghiệp, Học viện Nông nghiệp Việt Nam sẵn sàng phối hợp với các địa phương trong trao đổi chuyên môn, chuyển giao khoa học – công nghệ và đào tạo nguồn nhân lực phục vụ phát triển nông nghiệp bền vững.

Đối với các xã trong khu vực thuộc các huyện Phú Xuyên, Ứng Hòa và Mỹ Đức (cũ), Học viện mong muốn tiếp tục duy trì sự phối hợp với chính quyền địa phương, các nhà khoa học, doanh nghiệp, hợp tác xã và bà con nông dân để từng bước hình thành các mô hình nông nghiệp sinh thái, nông nghiệp tuần hoàn và nông nghiệp giá trị cao", GS.TS Nguyễn Thị Lan nhấn mạnh.